Pacjent/klient przed rozpoczęciem terapii powinien zawrzeć z osobą prowadzącą jego terapię kontrakt. Kontrakt standardowo zawierany jest na 2 lub 3 sesji. Pierwsze sesje są sesjami konsultacyjnymi.
Co to jest kontrakt terapeutyczny?
To umowa zawarta pomiędzy terapeutą a pacjentem odnośnie prowadzenia terapii. Umowa określa m.in. prawa i obowiązki pacjenta oraz terapeuty. Kontrakt zawierany jest niezależnie od formy prowadzenia świadczenia terapeutycznego, nie ważne czy będzie to pomoc psychologiczna, diagnostyczna czy stricte psychoterapia.
Jaka jest podstawa zawarcia kontraktu?
Po pierwsze kwestia kontraktu uregulowana jest w ustawie z 8.6.2001 r. o zawodzie psychologa. W art. 13 ZawPsychologU, mowa jest o informowaniu pacjenta o celu postępowania, jego przebiegu, wynikach i sposobie ich udostępniania.
Po drugie podstawą są przepisy o swobodzie umów wynikające z Kodeksu cywilnego (art. 353[1] „Strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jednak treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego).
Po trzecie regulacje zawarte w kodeksach etycznych (psychologa czy psychoterapeuty). Zgodnie z tymi regulacjami kontrakt powinien być zawarty zanim rozpocznie się terapia oraz powinien jasno określać zasady obowiązujące w trakcie sesji jak i w trakcie całej terapii.
Jaką formę powinien mieć kontrakt?
W praktyce ma formę ustną, rzadko spotyka się formę pisemną. Kodeksy etyczne zarówno psychologa jak i psychoterapeuty czy seksuologa nie mówią o formie zawarcia kontraktu. Ze względów dowodowych rekomenduję zawieranie kontraktów pisemnych.
Jakie wyróżniamy rodzaje kontraktów?
W psychoterapii wyróżnia się kontrakt:
1) czasowy – zawierany na określony czas, terapia kończy się z upływem czasu na jaki został zawarty kontrakt, chyba że został przedłużony w wyniku renegocjacji
2) celowy – zawierany na osiągniecie konkretnego celu i kończy się w momencie jego osiągnięcia, np.
3) mieszany – celowo-czasowy
Jakie elementy powinny zostać określone w kontrakcie?
Kontrakt powinien zawierać:
ustalenie celu terapii, zakresu pomocy, istoty problemów z jakimi pacjent przyszedł na terapie np. że chce zmienić swoje relacje, chce łatwiej nawiązywać kontakt z drugą osobą lub chce popracować nad własną asertywnością
określać metody jakie będą wykorzystywane w terapii np. że będzie to terapia poznawczo-behawioralna i pacjent będzie miał do wykonania prace domowe np. prowadzenie dzienniczka uczuć czy psychoterapia psychodynamiczna
poinformowania pacjenta o ewentualnym ryzyku związanym ze stosowanymi metodami terapeutycznymi, jak również o innych metodach terapii
zakres interwencji terapeuty
oczekiwane przez pacjenta wyniki terapii np. że poprawiły się jego relacje interpersonalne, że potrafi rozpoznawać swoje uczucia i je nazywać
długość terapii np. rok, dwa lata lub 10 sesji
liczba sesji w tygodniu np. raz w tygodniu lub dwa razy w tygodniu
czas sesji, np. jedna sesja trwa 50 min.
zasady odwoływania sesji przez obie strony np. można odwołać sesję na 1 dzień przed terminem
wakacje i przerwy w terapii – sposoby informowania, z jakim wyprzedzeniem np. przerwę wakacyjną trwającą dwa tygodnie należy podać z wyprzedzeniem miesięcznym
opłaty za sesje i sposób ich uiszczania – przed czy po sesji, opłata 120 zł za sesję płatne po odbyciu sesji
zasady odpowiedzialności za odwołanie wizyty przez terapeutę i pacjenta - czy opłata będzie nawet gdy sesja się nieodbędzie, np. jeżeli sesja nie zostanie odwołana na 24 godz. przed terminem to pacjent zapłaci całą kwotę
dzwonienie do terapeuty lub kontakt mailowy, lub dodatkowe sesje (ustalenie, w jakich sytuacjach, porach dnia pacjent może dzwonić do terapeuty oraz czy w przypadku rozmowy dłuższej niż np. 30 min pacjent będzie ponosił koszty tak jak za sesję terapeutyczną),
zmiana terapeuty
kończenie terapii np. że będzie to stopniowe zmniejszanie częstotliwości spotkań, początkowo do 2 sesji później 1 sesja a np. po 4 miesiacach nastąpi zakończenie terapii
możliwość pracy z innym terapeutą jednocześnie np. pacjent chce korzystać zarówno z terapii indywidualnej jak i grupowej
zapis, że wszelkie zmiany wymagają renegocjacji i zawarcia aneksu do kontraktu lub nowego kontraktu
udostępnianie dokumentacji dotyczącej pacjenta jak również informacji o pacjencie.
Kogo chroni kontrakt pisemny i w jakich sytuacjach?
Kontrakt pisemny chroni zarówno psychologa, psychoterapeutę jak i pacjenta. W postępowaniu sądowym o dochodzeniu odszkodowania za niewywiązywanie się z umowy lub nienależyte wykonywanie umowy łatwiej będzie stronie udowodnić, że została ona w ogóle zawarta oraz jakie były uzgodnienia stron w kwestii prowadzenia terapii.
Zmiana kontraktu
Każda zmiana kontraktu w trakcie procesu terapeutycznego wymaga renegocjacji i w przypadku formy pisemnej zawarcie aneksu do umowy.
Co jeżeli kontrakt jest łamany a nie mam go na piśmie?
W takiej sytuacji będzie trudno udowodnić postanowienia umowy np., kwotę na jaką terapeuta umówił się z pacjentem. W sądzie trzeba będzie przedstawić dowody np. zeznania świadków. Zdecydowanie trudniej będzie miał pacjent, jeżeli w kontrakcie były zawarte wyjątki, np. standardowa opłata za sesję podawana na stronie gabinetu psychoterapeutycznego i pobierana od pacjentów to 100 zł, natomiast terapeuta umówił się z pacjentem na kwotę niższą np. 70 zł – powodem takiej zmiany jest sytuacja materialna pacjenta. Pacjent, o ile nie ma kontraktu pisemnego lub świadków, może nie udowodnić takich zmian wprowadzonych do kontraktu przez co jest na gorszej pozycji niż terapeuta.
W przypadku niewywiązywania się z umowy w kwestiach finansowych najczęściej będzie to sytuacja, gdy pacjent nie zapłaci terapeucie za sesję. W takich sytuacjach terapeuta powinien najpierw porozmawiać z pacjentem i poinformować go o skierowaniu sprawy do sądu, jeżeli nie otrzyma zapłaty.
Jaką odpowiedzialność ponoszą strony za łamanie kontraktu?
Kodeks cywilny przewiduje odpowiedzialność za niewywiązanie się z umowy lub nienależyte wykonywanie umowy.
Więcej o odpowiedzialności za niewywiązywanie się z umowy lub nienależyte wykonanie umowy w książce: Udzielanie pomocy terapeutycznej. Aspekty prawne, s. 109.
