Bezprawna sterylizacja – proces przeciwko lekarce z Szamotuł

W 2009 r. w szpitalu podczas zabiegu cesarskiego cięcia lekarka wykonała sterylizację twierdząc, że w ten sposób ratowała życie i zdrowie kobiety. Jednak inną wersję w trakcie procesu przedstawił anestezjolog. Według niego nie było powodu dokonania zabiegu sterylizacji, nie było zagrożenia życia spowodowanego krwawieniem.

Lekarka nie mając zgody pacjentki dokonała zabiegu sterylizacji, za co została oskarżona o spowodowanie ciężkiego uszczerbku na zdrowi pacjentki. Zgodnie z art. 156 KK grozi jej kara pozbawienia wolności od roku do 10 lat. Z kolei za wykonanie zabiegu leczniczego bez zgody pacjentki na podstawie art. 192 KK grozi kara grzywny, ograniczenia wolności, pozbawienia wolności do lat 2. W tej sytuacji będzie zachodził zbieg przestępstw.

Więcej: www.wyborcza.pl

Lekarz będzie płacił alimenty, bo nie usunął ciąży

W Hiszpanii sąd zasądził od lekarza ginekologa na rzecz nowo narodzonego dziecka alimenty w wysokości 1300 dolarów przez najbliższe 26 lat oraz na rzecz matki dziecka 189 tys. dolarów odszkodowania.

Lekarz wykonał zabieg aborcji, jednak po kilku tygodniach okazało się, że kobieta nadal jest w ciąży. Na przeprowadzenie kolejnego zabiegu było już za późno. Zgodnie z prawem hiszpańskim nie można dokonać aborcji jeżeli płód osiągnął 22 tydzień.

Więcej na portalu www.sfora.pl

W Polsce również można spotkać się z podobnymi przypadkami. Różnica polega na tym, że sądy polskie nie orzekają alimentów tylko odszkodowanie np. w postaci comiesięcznej renty.


Takie przypadki to m.in. w 2003 r. (wyrok SN z 21.11.2003 r., V CK 16/03, OSNC 2004, Nr 6, poz. 104). Sąd Najwyższy stwierdził wówczas, że „bezprawne uniemożliwienie wykonania zabiegu przerwania ciąży – w sytuacji określonej w art. 4a ust. 1 pkt 3 ustawy z 7.1.1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerwania ciąży – uprawnia kobietę do dochodzenia wyrównania szkody wynikającej z tego zdarzenia”.


W innej sprawie z 2011 r. (wyrok SN z 6.5.2010 r., II CSK 580/09, OSP 2011, Nr 2, poz. 13) Sąd najwyższy uznał, że „Prawo do planowania rodziny i wynikające z niego uprawnienie do legalnego przerwania ciąży w warunkach określonych w art. 5a ustawy z 7.1.1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerwania ciąży jest dobrem osobistym. Roszczenie odszkodowawcze przysługuje obojgu rodzicom na podstawie art. 415 KC”.


I jeszcze jedna sprawa z 2006 r. (uchwałą SN z 22.2.2006 r., III CZP 8/06, OSNC 2006, Nr 7-8, poz. 123). Sąd stwierdził, że „Podmiot odpowiedzialny za bezprawne uniemożliwienie dokonania zabiegu przerwania ciąży, będącej następstwem gwałtu, którego sprawca nie został wykryty, ponosi koszty utrzymania dziecka w takim zakresie, w jakim matka dziecka sprawująca osobiste starania o jego utrzymanie i wychowanie nie jest w stanie zaspokoić usprawiedliwionych potrzeb dziecka”.

Podobną sprawę rozstrzygał niemiecki Sąd Najwyższy w 2006 r. Sąd przyznał wtedy prawo do alimentów matce oraz ojcu dziecka. Ginekolog odpowiadał za błąd w sztuce polegający na nieprawidłowym wszczepieniu pod skórę środka antykoncepcyjnego. Antykoncepcja okazała się nieskuteczna i kobieta zaszła w ciążę. Lekarz ma płacić alimenty do 18. roku życia dziecka.


W uzasadnieniu sąd wskazał, że błąd lekarza przyczynił się do zmiany planów zawodowych kobiety, a także naraził ją i jej partnera na nieprzewidziane wydatki związane z wychowaniem dziecka.


Więcej TUTAJ

Zgoda na terapię 17-latka

Na sesję terapeutyczna zgłasza się młoda osoba. W trakcie konsultacji terapeuta dowiaduje się, że jest to osoba nieletnia, ma 17 lat.

Czy terapeuta może prowadzić terapię i kto wyraża zgodę na nią?

Zgodnie z ustawą o prawach pacjenta jak i ustawą o zawodzie psychologa to pacjent wyraża zgodę na udzielanie świadczeń zdrowotnych – terapeutycznych. W przypadku gdy osobą zgłaszającą się na terapię jest osoba nieletnia, tj. ukończyła 16 r.ż., ale nie ma jeszcze skończonych 18 lat, zgodę wyraża on sam jak i jego przedstawiciel ustawowy. Zgodę taką nazywa się zgodą kumulatywną. W przypadku, gdy przedstawiciel wyraża sprzeciw (nieletni wyraża zgodę) albo małoletni wyraża sprzeciw przy jednoczesnej zgodzie przedstawiciela na prowadzenie terapii potrzebna jest zgoda sądu opiekuńczego.

Również w kodeksach etycznych psychologa jak i psychoterapeuty zawarte są normy gwarantujące pacjentowi prawo do wyrażenia zgody na udzielenie świadczeń terapeutycznych.

Pierwsza sesja może odbyć się bez zgody przedstawiciela, z tego powodu, że to na sesji konsultacyjnej terapeuta może dopiero dowiedzieć się ile lat ma jego pacjent/klient. Po powzięciu informacji, że jest to osoba nieletnia należy poinformować ja, że na kolejną konsultację powinna przyjść z osoba pełnoletnią, która jest jego przedstawicielem ustawowym.

Co jednak, gdy w trakcie takiej konsultacji 17-latek, oprócz wieku mówi nam o wykorzystywaniu seksualnym przez jednego z rodziców (np. art. 201 KK – kazirodztwo) albo o stosowaniu przemocy przez rodziców w stosunku do niego?

Będzie to sytuacja wyjątkowa i w takim przypadku terapeuta może powołać się na przepisy ustawy z 29.7.2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie (Dz.U. Nr 180, poz. 1493 ze zm. – art. 12 ust. 1) albo na podstawie art. 304 § Kodeksu postępowania karnego i zawiadomić odpowiednie organy o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu.

Art. 12. ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie

1. Osoby, które w związku z wykonywaniem swoich obowiązków służbowych lub zawodowych powzięły podejrzenie o popełnieniu ściganego z urzędu przestępstwa z użyciem przemocy w rodzinie, niezwłocznie zawiadamiają o tym Policję lub prokuratora.


Art. 304 Kodeksu postępowania karnego

§ 1. Każdy dowiedziawszy się o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu ma społeczny obowiązek zawiadomić o tym prokuratora lub Policję. Przepis art. 191 § 3 stosuje się odpowiednio.

§ 2. Instytucje państwowe i samorządowe, które w związku ze swą działalnością dowiedziały się o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu, są obowiązane niezwłocznie zawiadomić o tym prokuratora lub Policję oraz przedsięwziąć niezbędne czynności do czasu przybycia organu powołanego do ścigania przestępstw lub do czasu wydania przez ten organ stosownego zarządzenia, aby nie dopuścić do zatarcia śladów i dowodów przestępstwa.

Psycholog a tajemnica zawodowa wynikająca z ustawy z 19.8.1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego

Co prawda jest to dość stare orzeczenie, bo z 2005 r., ale bardzo istotne w pracy psychologa. Sąd Najwyższy orzekł, że „Przepis art. 52 ust. 1 ustawy z 19.8.1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego dotyczy każdej osoby, która wykonuje czynności określone w tej ustawie; ustanawia on bezwzględny zakaz dowodowy, będąc przepisem szczególnym w stosunku do unormowania art. 180 KPK, a wobec tego takiej osoby nie można przesłuchać co do okoliczności przewidzianych w art. 52 ust. 1, nawet jeżeli wyrazi ona gotowość ujawnienia tego rodzaju tajemnicy zawodowej”.


Zagadnienie prawne przedstawił Sądowi Najwyższemu Sąd Okręgowy w T. w związku ze sprawą prowadzoną przed tym sądem.

Stan faktyczny przedstawiał się następująco: Prokurator Prokuratury Rejonowej umorzył dochodzenie przeciwko A.G., którego podejrzewano o to, że doprowadził swoją małoletnią córkę do obcowania płciowego i poddania się innym czynnościom seksualnym (czyn z art. 200 § 1 KK) z powodu niepopełnienia czynu. Po 4 latach Prokurator Prokuratury Okręgowej w T. z powodu ujawnienia nowych faktów poprzednio nieznanych na wniosek Prokuratora Prokuratury Rejonowej w T., wznowił na podstawie art. 327 § 2 KPK to prawomocnie umorzone postępowanie przygotowawcze.


Bezpośrednim powodem wszczęcia postępowania było pismo psychologów ze Szpitala Uniwersyteckiego Oddziału Klinicznego Kliniki Psychiatrii Dzieci i Młodzieży Zespołu Hospitalizacji Domowej w K., którzy prowadzili terapię rodziny G. Z treści pisma wynikało, że podczas jednej z sesji terapeutycznych A.G. przyznał się do molestowania córki i opisał swój czyn. W trakcie postępowania przygotowawczego przesłuchano psychologów jako świadków i skierowano akt oskarżenia przeciwko A.G. Sąd Rejonowy skazał oskarżonego na podstawie art. 200 § 1 KK i wymierzył mu karę 2 lat pozbawienia wolności. W postępowaniu sądowym jako świadkowie zeznawali psycholodzy prowadzący terapię.


Wyrok został zaskarżony zarówno przez prokuratora jak i obrońcę. Sąd Okręgowy w trakcie rozpoznawania apelacji powziął wątpliwość, co do kwestii „czy psycholog może być osobą wykonującą czynności określone w ustawie o ochronie zdrowia psychicznego, a tym samym, czy zakaz sformułowany w art. 52 tej ustawy dotyczy także psychologa”.


Sąd Najwyższy stwierdził, że w przedstawionej sytuacji zastosowanie mają przepisy art. 52 ust. 1 i art. 50 ust. 1 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (tekst jedn.: Dz.U. z 2011 r. Nr 231, poz. 1375 ze zm.). Zgodnie z pierwszym z nich psychologów obowiązuje bezwzględny zakaz dowodowy. Oznacza to, że nie wolno przesłuchiwać w charakterze świadka osoby obowiązanej do zachowania tajemnicy, w tym przypadku psychologów, co do wypowiedzi osoby, uczestniczącej w terapii, że popełniła czyn zabroniony pod groźbą kary. Przepis ten stanowi lex specialis wobec regulacji zawartej w Kodeksie postępowania karnego. Zakaz ten dotyczy osób, które zostały określone w art. 50 ust. 1 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego. Ustawodawca wskazał w nim, że osoby wykonujące czynności wynikające z ustawy o ochronie zdrowia psychicznego są obowiązane do zachowania w tajemnicy wszystkiego, o czym powezmą wiadomość w związku z wykonywaniem tych czynności, stosownie do odrębnych przepisów.


Sąd Najwyższy wskazał również na przepisy o tajemnicy zawodowej zawarte w ustawie o zawodzie psychologa (art. 14, ustawa w 2005 r. jeszcze nie obowiązywała), w Kodeksie Etyczno-Zawodowym Psychologa (pkt 21), Konstytucję RP z 1997 r. (art. 30, 31, 47 i 51) i akty prawa międzynarodowego.


Teza wyrażona przez SN jest jak najbardziej aktualna w chwili obecnej. Psycholog udzielający świadczeń psychologicznych zobowiązany jest m.in. na mocy przepisów ustawy o zawodzie psychologa, która obowiązuje od 2006 r., oraz na mocy ustawy z 6.11.2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, jak i na mocy ustawy o ochronie zdrowia psychicznego do zachowania w tajemnicy wszystkiego czego dowiedział się w związku z wykonywaniem zawodu.


Oznacza to, że jeżeli pacjent w trakcie sesji terapeutycznej przyznaje się terapeucie do popełnienia przestępstwa to na mocy obowiązujących przepisów o tajemnicy zawodowej, w tym przede wszystkim ustawy o ochronie zdrowia psychicznego nie może ujawnić tej informacji. Jak już wcześniej wskazał Sąd Najwyższy w stosunku do terapeuty, na mocy art. 52 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego obowiązuje zakaz przesłuchania.


Postanowienie Sądu Najwyższego - Izba Karna z 20.4.2005 r., I KZP 6/05
Opubl: Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Karna 2005, Nr 4, poz. 39, str. 24.

Śmierć pacjenta po przetoczeniu niezgodnej krwi

W Łodzi prokuratura wszczęła postępowanie w sprawie nieumyślnego spowodowania śmierci 67-letniego pacjenta, któremu przetoczono niewłaściwą krew.

Zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa złożył w prokuraturze dyrektor szpitala.

Wstępne wynika sekcji potwierdzają, że przyczyną śmierci było przetoczenie niezgodnej grupowo krwi.

Za nieumyślne spowodowanie śmierci zgodnie z brzmieniem art. 155 KK sprawcy grozi kara pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat.

665 tys. kary dla lekarza za niewypełnienie dokumentów

Narodowy Fundusz Zdrowia nałożył karę w wysokości 665 tys. zł na lekarza, który nie wypełniał dokumentacji medycznej.

Jak możemy przeczytać w prasie, lekarz z 30-letnim stażem wystawiał recepty na leki refundowane jednak nie zawsze wypełniał dokumentacje medyczną. Po przeprowadzeniu kontroli przez NFZ lekarz ma zwrócić pieniądze za przepisane leki i dodatkowo uiścić karę.

Dlaczego ma to zrobić lekarz a nie przychodnia?

Lekarz zatrudniony jest na podstawie kontraktu i dodatkowo w umowie ma klauzulę o odpowiedzialności finansowej, a w takiej sytuacji to on ponosi odpowiedzialność.

Recepta na kartce papieru

Naczelna Rada Lekarska wydała rekomendacje zgodnie, z którymi recepta może być wystawiona nawet na zwykłej kartce papieru o dowolnym rozmiarze pod warunkiem, że dane zamieszczone będą czytelne.

Dane jakie powinny znaleźć się na takiej recepcie wg NRL to:
– imię i nazwisko pacjenta,
– adres miejsca zamieszkania,
– nazwa leku (najlepiej międzynarodowa),
– postać,
– dawka,
– ilość leku,
– sposób dawkowania,
– data,
– podpis lekarza,
– numer prawa wykonywania zawodu.

Zdjęcie recepty rekomendowanej przez NRL znajduje się TUTAJ


Jest to kolejny krok lekarzy w walce z NFZ o recepty.


Apel nr 6/12/VI Prezydium Naczelnej Rady Lekarskiej z 18.5.2012 r. do lekarzy i lekarzy dentystów możesz przeczytać TUTAJ

Ministerstwo Zdrowia w rozporządzeniu z 8.3.2012 r. w sprawie recept lekarskich (Dz.U. z 2012 r. poz. 260) określiło sposób i tryb wystawiania recept oraz w załączniku nr 6 zawarto wzór recepty


Wzór recepty

Zgodnie ze wzorem na recepcie powinny znaleźć się również dane odnośnie oddziału NFZ i świadczeniodawcy, poziom płatności w przypadku leków występujących na liście refundacyjnej. Lekarz zobowiązany jest do wystawiania recepty zgodnie z prawem. To czy powinien być karany za źle wypełniona receptę zależy m.in. od tego czy pacjent miał trudności z jej realizacją i wpłynęło to na pogorszenie stanu zdrowia pacjenta. W pewnych sytuacjach pewnie odpowiedź będzie twierdząca.

Hospicjum to nie przedsiębiorstwo

Projekt nowelizacji z 15.52012 r. ustawy z 15.4.2011 r. o działalności leczniczej przewiduje, że hospicja nie będą uznawane za przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą w rozumieniu ustawy o działalności leczniczej, o ile prowadzą działalność pożytku publicznego w rozumieniu ustawy z 24.4.2003 r o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie.

Nowel ma wejść w życie 30.6.2012 r.

Ubezpieczenie z tytułu zdarzeń medycznych dla podmiotów leczniczych prowadzących szpital

Zgodnie z projektem z 15.5.2012 r. noweli ustawy z 15.4.2011 r. o działalności leczniczej przygotowanej przez Ministerstwo Zdrowia i przekazanej do konsultacji społecznych szpitale nie będą musiały wykupywać ubezpieczenia z tytułu zdarzeń medycznych jeszcze przez półtora roku.

Przepisy merytoryczne zawarte w ustawie nie zostały zmienione, jedynie wprowadzono przepisy przejściowe, co powoduje, że od 1.1.2014 r. ubezpieczenie takie będzie obowiązkowe.

Wprowadzenie przepisów oznacza, że do 31.12.2013 r. szpital może zawrzeć ubezpieczenie, ale nie musi. Toczące się postępowanie o wykreślenie podmiotu leczniczego z rejestru z powodu braku ubezpieczenie z mocy prawa będą umarzane. Brak ubezpieczenie nie stanowi również przeszkody do zawarcia umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej.

Z tego powodu dyrektorzy szpitali mogą być zadowoleni z wprowadzenia przepisów przejściowych.


Projekt przewiduje również uzależnienie kwoty ubezpieczenia od liczby łóżek w szpitalu i sumy ubezpieczenia w odniesieniu do jednego łóżka szpitalnego, które wynosi nie mniej niż 1000 zł. Suma ubezpieczenia wynosi nie mniej niż 300 000 zł w odniesieniu do wszystkich zdarzeń medycznych w okresie 12 miesięcy.


Przykład:
Jeżeli szpital ma 1310 łóżek i kwota ubezpieczenia za jedno łóżko to 1000 zł, to suma ubezpieczenia wynosi: 1 310 000 zł.


Nowela przewiduje zmianę przepisu art. 67k ustawy z 6.11.2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (tekst jedn.: Dz.U. z 2012 r. poz. 159). Zgodnie z nim nie będzie podawanej górnej granicy sumy ubezpieczenia za wszystkie zdarzenia medyczne. Na chwile obecną maksymalna kwota ubezpieczenia w 12 miesięcznym okresie ubezpieczenia w odniesieniu do wszystkich zdarzeń medycznych objętych ochroną wynosi 1 200 000 zł (art. 67k ust. 7).


Po wejściu noweli w życie będzie jedynie ograniczenie, co do sum w odniesieniu do jednego pacjenta. W przypadku zakażenia, uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia pacjenta będzie to kwota 100 000 zł, a w przypadku śmierci pacjenta – 300 000 zł.


W noweli uwzględniono obniżenie sumy ubezpieczenia o 10% w stosunku do jednego łóżka szpitalnego w przypadku posiadania przez podmiot leczniczy certyfikatu akredytacyjnego.


Nowel ma wejść w życie 30.6.2012 r.


Projekt dostępny na stronie Ministerstwa.

Okołooperacyjna Karta Kontrolna

Okołooperacyjna Karta Kontrolna ma na celu, jak podaje Centrum Monitorowania Jakości, „wspieranie przyjętych/zaadaptowanych działań na rzecz bezpieczeństwa oraz promowania skutecznej komunikacji i dobrej współpracy w multidyscyplinarnym zespole”.

W Polsce 58 szpitali stosuje Okołooperacyjną Kartę Kontrolną. Lista szpitali, które wdrożyły Okołooperacyjną Kartę Kontrolną znajduje się TUTAJ

Może dzięki wprowadzeniu Karty zmniejszy się liczba powikłań pooperacyjnych a tym samym zwiększy się bezpieczeństwo pacjentów, co z kolei będzie miało wpływ na zmniejszenie się liczbę procesów o odszkodowanie przeciwko placówkom medycznym.

Więcej na ten temat na stronie internetowej Centrum Monitorowania Jakości.

Zdarzenie medyczne a działanie Komisji Wojewódzkich

1.1.2012 r. weszły w życie przepisy dotyczące procedury orzekania przez wojewódzkie komisje o zdarzeniu medycznym. Zostały one uregulowane w ustawie o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta i miały na celu zmniejszenie liczby spraw wpływających do sądów oraz szybsze rozpatrywanie wniosków a tym samym szybsze wydawanie orzeczeń niż w sprawach prowadzonych przed sądem.

Po prawie pół roku od wprowadzenia zmian i ponad trzech miesiącach działania komisji nie zanosi się, aby pacjenci często korzystali z tej formy dochodzenia odszkodowania za zdarzenie medyczne. Liczba wniosków wynosi niewiele ponad 10 na 16 komisji jakie działają na terenie kraju. Pierwsze posiedzenie miało odbyć się w kwietniu.

Narażenie na utratę życia i zdrowia z powodu powikłań pooperacyjnych

W Kielcach rozpoczął się proces, w którym pacjent domaga się 500 tys. odszkodowania za narażenie na utratę życia i zdrowia.

W trakcie usunięcia kamieni z pęcherzyka żółciowego pacjentowi uszkodzono jelito cienkie. Następnego dnia, jak możemy przeczytać w informacjach prasowych, wykonano reoperację, co nie przyczyniło się jednak do poprawy stanu zdrowia pacjenta i konieczne było wykonanie zabiegu po raz trzeci.

Sąd będzie musiał odpowiedzieć na pytanie czy doszło do błędu medycznego a w konsekwencji do narażenia życia i zdrowia pacjenta.

Nietrzeźwość lekarza w trakcie przyjmowania pacjentów

Po raz kolejny prasa podaje informacje o nietrzeźwym lekarzu przyjmującym pacjentów. Lekarz przyjmujący pacjentów w jednej z przychodni w Polsce miał 2,5 promila alkoholu w organizmie.

Jaką może ponieść odpowiedzialność?

Zgodnie z art. 70 § 2 kodeksu wykroczeń za podjęcie w stanie po użyciu alkoholu czynności zawodowych lub służbowych grozi kara aresztu albo grzywny. Prokuratura powinna również w takiej sytuacji wyjaśnić czy lekarz będący pod wpływem alkoholu swoim zachowaniem mógł narazić pacjentów na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia bądź zdrowia. W przypadku postawienia zarzutu z art. 160 § 1 kodeku karnego lekarzowi grozi nawet do 3 lat pozbawienia wolności.

Również konsekwencją może być rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika na podstawie art. 52 kodeksu pracy.

Pacjenci mogą też wnieść pozew o odszkodowanie na drodze cywiloprawnej. Z kolei pracodawcy, który wypłaci odszkodowanie pacjentowi będzie przysługiwało prawo regresu w stosunku do lekarza, który naruszył obowiązki pracownika.

Odpowiedzialność karna za zaniechanie udzielenia świadczenia zdrowotnego

W polskim prawie karnym nie ma charakterystycznego przepisu, który dotyczyłby bezpośrednio odpowiedzialności karnej lekarza za zaniechanie udzielenia świadczenia zdrowotnego. Z tego też powodu jego odpowiedzialność w tym względzie opiera się na zasadach ogólnych, wspólnych dla wszystkich osób.

Jej podstawą mogą być:
1) art. 160 KK określający narażenie na niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu,
2) art. 162 KK penalizujący nieudzielenie pomocy osobie znajdującej się w położeniu grożącym bezpośrednim niebezpieczeństwem utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu,
3) art. 156 KK penalizujący spowodowanie ciężkiego uszczerbku na zdrowiu w postaci pozbawienia człowieka wzroku, słuchu, mowy, zdolności płodzenia, innego ciężkiego kalectwa, innej ciężkiej choroby nieuleczalnej lub długotrwałej, choroby realnie zagrażającej życiu, trwałej choroby psychicznej, całkowitej albo znacznej trwałej niezdolności do pracy w zawodzie lub trwałego, istotnego zeszpecenia lub zniekształcenia ciała,
4) art. 157 § 1 i § 2 KK dotyczący lekkiego i średniego uszczerbku na zdrowiu.
Podstawą odpowiedzialności może być także art. 155 KK (nieumyślne spowodowanie śmierci), a także odpowiedzialność z art. 148  § 1 KK (zabójstwo).

Więcej w: Medycyna Rodzinna 2010, Nr 4, s. 129–132

Odpowiedzialność karna związana z nieterapeutycznymi czynnościami lekarskimi

Współczesne zdobycze medycyny otwierają przed lekarzem ogromne pole działania. Dawno przekroczyło już ono zakres tradycyjnych w tym względzie czynności leczniczych (terapeutycznych zabiegów medycznych).


Czynności lecznicze może wykonywać lekarz posiadający prawo do wykonywania zawodu, jak również inna osoba posiadająca uprawnienia do dokonania danej czynności, np. pielęgniarka czy położna. Wykonywanie czynności leczniczych często konsoliduje się z możliwym spowodowaniem niezamierzonych skutków negatywnych w postaci uszkodzenia ciała lub śmierci pacjenta.

Nieterapeutyczne czynności lekarskie obejmują swym zakresem każde działanie podjęte z zastosowaniem takich środków, metod i technik, których przedmiotem jest wprawdzie organizm ludzki, jednakże motywem ich podjęcia nie jest cel leczniczy (nie zmierzają one do ratowania życia, zdrowia lub zmniejszenia cierpień fizycznych czy psychicznych).

Więcje w: Medycyna Rodzinna 2011, Nr 1, s. 24–31

Prawne aspekty tajemnicy lekarskiej

Przedmiotem rozważań w niniejszym artykule jest regulacja ustawowa obowiązku zachowania tajemnicy lekarskiej oraz odpowiedzialności karnej za naruszenie tajemnicy zawodowej. Ze względu na fakt, że jest to problematyka prawno-medyczna, omawiane kwestie wchodzą w zakres tzw. prawa medycznego.

Każdy lekarz, składając przysięgę Hipokratesa, zobowiązuje się do nieujawniania informacji wobec osób trzecich o stanie zdrowia pacjenta bez jego wyraźnej zgody. Tajemnica lekarska obejmuje, oprócz informacji o stanie zdrowia pacjenta, również wszelkie inne informacje, które lekarz uzyskał w związku z wykonywaniem zawodu i udzielaniem świadczenia zdrowotnego, np. pacjent powiedział lekarzowi o swoich problemach finansowych, o swojej orientacji seksualnej, sytuacji rodzinnej. Tajemnicą objęte są również informacje, które do lekarza dotarły w sposób pośredni, dorozumiany, tzn. lekarz wywnioskował je z informacji uzyskanych od pacjenta czy jego zachowania. Nawet w przypadku śmierci pacjenta lekarz nie jest zwolniony z obowiązku dochowania tajemnicy lekarskiej.

W artykule przedstawiono również wyłączenia zachowania tajemnicy, jakie przewiduje ustawodawca m.in. w Ustawie o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, Ustawie o ochronie zdrowia psychicznego czy w Kodeksie postępowania karnego. Naruszając tajemnicę zawodową, lekarz naraża się na odpowiedzialność karną z art. 266 § 1 Kodeksu karnego. Przestępstwo z tego artykułu zagrożone jest kara alternatywną: karą grzywny, ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat dwóch.

Więcej o tajemnicy zawodowej czytaj w:

Prawne aspekty tajemnicy lekarskiej (Legal aspectsof the physician–patient privilege), Gastroenterologia praktyczna 2010, Nr 6 (10), tom II, s. 57–61

Obowiązek zachowania tajemnicy a odpowiedzialność lekarza za jej naruszenie. Prawne aspekty tajemnicy lekarskiej, Neurologia praktyczna 2010, Nr 6 (57), tom X, s. 81–84

Obowiązek zachowania tajemnicy a odpowiedzialność lekarza za jej naruszenie. Prawne aspekty tajemnicy lekarskiej, Medycyna i Pasja 2011, Nr 1 (11), s. 38–41

Zgoda pacjenta a odpowiedzialność karna lekarza

Kanonem obowiązującym w medycynie jest podejmowanie czynności lekarskich o charakterze terapeutycznym i nieterapeutycznym za zgodą pacjenta, albo innego podmiotu uprawnionego do występowania w jego imieniu. Zgoda stanowi jeden z kwalifikatorów legalności czynności lekarskich.

W 1997 r, po raz pierwszy w polskim porządku prawnym, przyznano prawnokarną ochronę autonomii pacjenta, wprowadzając do Kodeksu karnego art. 192 § 1. stanowiący: "Kto wykonuje zabieg leczniczy bez zgody pacjenta, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2". W § 2 tego artykułu zapisano, że "Ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego".

Prawo do wyrażenia zgody na udzielenie świadczeń zdrowotnych lub ich odmowa pod warunkiem uzyskania należytych informacji ma źródło w godności człowieka i jest autonomiczne od czynności prawnych pacjenta. Jest to fundamentalne prawo pacjenta do samostanowienia. Również według art. 47 Konstytucji RP „Każdy ma prawo do ochrony prawnej życia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia oraz do decydowania o swoim życiu osobistym”.

Więcej o zgodzie pacienta na zabieg lecziczy możecie przeczytać w artykule napisanym na podstawie referatu wygłoszonego w dniu 15.12010 r. na konferencji „Wobec przysięgi Hipokratesa”, która odbyła się w Krakowie.


Jurysta – Magazyn Prawniczy 2011, Nr 2 (196), s. 32–42

Odpowiedzialność lekarza za błąd w sztuce

Lęk przed zostaniem ofiarą błędu lekarskiego nie jest obcy pacjentom i ich rodzinom. Obawa przed popełnieniem błędu towarzyszy także lekarzom. Od zawsze próbowano więc ograniczyć, także poprzez przepisy prawne, rozmiary tych błędów.

Analizując dzieje medycyny odnajdziemy przypadki opisujące odpowiedzialność lekarza za czyny uważane za błąd. Pierwotnie odpowiedzialność lekarska miała charakter ściśle penalny.

W artykule możecie przeczytać o kształtowaniu sie odpowiedzialności lekarza za błąd w sztuce od czasów Kodeksu Hammurabiego (XVIII w. p.n.e. - Bablionia) poprzez starożytny Egipt i księgi hermetyczne, ustawę chińską z 1248 r., Constitutio Criminalis „Carolina” z 1532 r. oraz kodeks karzący Królewstwa Polskiego czy Kodeks Kar Głównych i Poprawczych aż po czasy dzisiejsze i Kodeks karny z 1997 r.

Jurysta – Magazyn Prawniczy 2011, Nr 1 (195), s. 17–20

Ustanowienie granicy wynagrodzenia biegłego z zakresu medycyny jest niezgodne z Konstytucją RP

9.5.2012 r. Trybunał Konstytucyjny wydał wyrok w sprawie dotyczącej kosztów przeprowadzenia dowodu z opinii biegłych z zakresu medycyny.

Trybunał Konstytucyjny orzekł, że „§ 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 grudnia 1975 r. w sprawie kosztów przeprowadzenia dowodu z opinii biegłych w postępowaniu sądowym (Dz.U. Nr 46, poz. 254 ze zm.) w związku z regulacją zawartą w załączniku nr 1 lp. 11 do tego rozporządzenia w zakresie, w jakim ustanawia górną granicę wynagrodzenia dla biegłego z zakresu medycyny za wydanie opinii wyłącznie na podstawie akt sprawy, jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w zw. z art. 32 oraz art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej”.

Przedmiotem kontroli konstytucyjności w rozpoznawanej przez Trybunał Konstytucyjny sprawie były przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości regulujące zasady wynagradzania biegłych sądowych z zakresu medycyny, którzy wydawali opinię na podstawie akt sprawy.

Zdaniem Trybunału „sposób wynagradzania biegłych z zakresu medycyny jest oczywiście odmienny od przyjętego dla specjalistów z innych dziedzin (z wyłączeniem biegłych z zakresu geodezji i kartografii). Przypadek skarżącego dowodzi jednoznacznie, że mechanizm ten może zadecydować o wyliczeniu i przyznaniu biegłemu z zakresu medycyny wynagrodzenia niższego, niż wynikałoby ze stawek godzinowych. Wraz ze wzrostem liczby godzin poświęconych przez biegłego-lekarza na przygotowanie opinii, narasta dysproporcja między wynagrodzeniem wyliczonym godzinowo i procentowo. Trybunał oceniając status biegłych sądowych stwierdził, że są oni grupą podmiotów podobnych, która traktowana jest przez ustawodawcę w przepisach proceduralnych jednakowo, tak pod względem ich obowiązków, jak i praw – w szczególności prawa do wynagrodzenia. Trybunał uznaje więc, że kwestionowana przez skarżącego dwutorowość zasad ustalania wynagrodzenia nie jest uzasadniona ani szczególnym statusem, ani charakterem obowiązków biegłych z zakresu medycyny”.


Sygn. akt SK 24/11


Wyrok jest ostateczny, a jego sentencja podlega ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw.Cały komunikat prasowy wraz z wyrokiem dostępne na stronie Trybunału Konstytucyjnego

Udzielanie pomocy terapeutycznej. Aspekty prawne

W kwietniu 2012 r. ukazała się książka adresowana do osób wykonujących zawody psychologa, psychoterapeuty, psychiatry i seksuologa, studentów psychologii i prawa, prawników oraz osób zainteresowanych czy korzystających z terapii.

W publikacji poruszone zostały podstawowe kwestie z wielu dziedzin prawa, związane z praktycznym wykonywaniem zawodów polegających na udzielaniu pomocy terapeutycznej. Charakter książki powoduje, że jest ona cennym źródłem wiedzy także dla każdego pacjenta, który korzysta z terapii.

Autorzy scharakteryzowali podstawowe pojęcia i źródła prawa dotyczące wykonywania zawodu psychologa, psychoterapeuty, psychiatry i seksuologa oraz omówili prawne formy wykonywania tychże zawodów. Przedstawiono również procedurę otwierania prywatnego gabinetu przez psychologa bądź psychoterapeutę. Wskazano i omówiono katalog praw pacjenta, ze szczególnym uwzględnieniem prawa do autonomii woli.

Druga część opracowania poświęcona została odpowiedzialności osób wykonujących zawód związany z udzielaniem pomocy terapeutycznej. Opisano podstawy odpowiedzialności cywilnej, pracowniczej, zawodowej oraz karnej. Istotny fragment podręcznika koncentruje się na omówieniu odpowiedzialności karnej oraz zawodowej z uwagi na daleko idące konsekwencje, jakie niesie postąpienie wbrew normie stanowionej przez prawo karne, czy zasady kodeksu etycznego. Dokonano również charakterystyki przestępstw i przewinień, z których potencjalnymi ofiarami mogą spotkać się adresaci publikacji w swej codziennej pracy.

Agnieszka Fiutak, Jacek Dąbrowski, Udzielanie pomocy terapeutycznej. Aspekty prawne, Wydanie 1, Wydawnictwo Difin, Warszawa 2012

Spis treści:


Wprowadzenie


I. Wiadomości ogólne

1. Podstawowe pojęcia i źródła prawa dotyczące wykonywania zawodu psychologa, psychoterapeuty, psychiatry oraz seksuologa
1.1. Podstawowe pojęcia
1.1.1. Zdrowie
1.1.2. Pacjent/klient
1.1.3. Świadczenie zdrowotne
1.1.4. Świadczenia psychologiczne
1.1.5. Psychologia
1.1.6. Psychiatria
1.1.7. Seksuologia
1.1.8. Kontakt terapeutyczny
1.1.9. Kontrakt
1.1.10. Superwizor
1.1.11. Sesja psychoterapii indywidualnej
1.1.12. Sesja psychoterapii rodzinnej
1.1.13. Sesja psychoterapii grupowej
1.1.14. Sesja wsparcia psychospołecznego
1.1.15. Sesja psychoedukacyjna
1.1.16. Porada psychologiczno-diagnostyczna
1.1.17. Porada psychologiczna
1.1.18. Porada diagnostyczna
1.1.19. Porada terapeutyczna
1.2. Definicja zawodu
1.3. Akty dotyczące wykonywania zawodów psychologa, psychoterapeuty, psychiatry i seksuologa

2. Wykonywanie zawodów związanych z pracą terapeutyczną
2.1. Psycholog
2.2. Psychoterapeuta
2.3. Psychiatra i seksuolog

3. Formy wykonywania zawodów
3.1. Uwagi ogólne
3.2. Umowa o pracę
3.3. Umowa cywilnoprawna
3.4. Jednoosobowa działalność lecznicza
3.5. Prywatna praktyka psychologiczna
3.6. Zakładanie prywatnego gabinetu przez psychologa lub psychoterapeutę
3.6.1. Wniosek o wpis do CEIDG
3.6.2. NIP
3.6.3. ZUS
3.6.4. Konto bankowe
3.6.5. Wybór sposobu opodatkowania
3.6.6. Księgi rachunkowe
3.6.7. Podatkowa księga przychodów i rozchodów
3.6.8. REGON
3.7. Grupowa praktyka
3.7.1. Spółka cywilna
3.7.2. Spółka jawna
3.7.3. Spółka partnerska

4. Prawa pacjenta
4.1. Prawo do świadczeń zdrowotnych
4.2. Prawo do informacji
4.3. Prawo pacjenta do zgłoszenia sprzeciwu wobec opinii albo orzeczenia lekarza
4.4. Prawo pacjenta do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego
4.5. Prawo pacjenta do opieki duszpasterskiej
4.6. Prawo pacjenta do przechowywania rzeczy wartościowych w depozycie
4.7. Prawo do ochrony praw pacjenta
4.8. Prawo do wyrażenia zgody, do autonomii
4.8.1. Zgoda pacjenta (właściwa)
4.8.2. Zgoda zastępcza (substytucyjna)
4.8.3. Zgoda przedstawiciela ustawowego
4.8.4. Zgoda sądu opiekuńczego
4.8.5. Zgoda kumulatywna
4.8.6. Ważność zgody
4.8.7. Forma wyrażenia zgody
4.8.8. Szczególne przypadki z ustawy o zdrowiu psychicznym
4.9. Tajemnica
4.10. Dokumentacja leczenia

5. Ustawa z 19.8.1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego
5.1. Uwagi ogólne
5.2. Ubezwłasnowolnienie
5.3. Przymus bezpośredni
5.4. Przyjęcie do szpitala psychiatrycznego
5.5. Wypis ze szpitala psychiatrycznego
5.6. Rzecznik Praw Pacjenta Szpitala Psychiatrycznego




II. Odpowiedzialność osób wykonujących zawód związany z udzielaniem pomocy terapeutycznej
6. Uwagi ogólne

7. Odpowiedzialność cywilna
7.1. Uwagi ogólne
7.2. Przesłanki odpowiedzialności
7.2.1. Szkoda
7.2.2. Wina
7.2.3. Związek przyczynowy
7.2.4. Kontratypy
7.2.5. Ciężar dowodu
7.3. Rodzaje odpowiedzialności cywilnej
7.3.1. Odpowiedzialność kontraktowa (ex contractu)
7.3.2. Odpowiedzialność deliktowa (ex delicto)
7.3.3. Zbieg odpowiedzialności
7.4. Rodzaje odpowiedzialności w zależności od stosunku łączącego pracownika medycznego z pacjentem
7.4.1. Umowa o pracę
7.4.2. Kontrakt
7.4.3. Praktyka prywatna
7.4.4. Grupowa praktyka
7.4.5. Podmioty zobowiązane do naprawienia szkody
7.5. Wynagrodzenie szkody
7.5.1. Przywrócenie stanu sprzed powstania szkody lub zapłata odpowiedniej sumy pieniężnej
7.5.2. Jednorazowy zwrot kosztów
7.5.3. Renta lub jednorazowe odszkodowanie
7.5.4. Jednorazowe świadczenie pieniężne tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę
7.5.5. Zadośćuczynienie pieniężne za naruszenie dobra osobistego
7.6. Terminy przedawnień
7.7. Wybrane przypadki odpowiedzialności cywilnej
7.7.1. Działanie bez zgody
7.7.2. Nieinformowanie pacjenta o skutkach i ryzyku podjęcia czynności leczniczej czy terapeutycznej
7.7.3. Niezachowanie tajemnicy
7.7.4. Niewywiązanie się z umowy lub nienależyte wykonanie umowy
7.7.5. Naruszenie dóbr osobistych pacjenta, nietykalności cielesnej

8. Odpowiedzialność pracownicza
8.1. Odpowiedzialność porządkowa
8.1.1. Katalog kar
8.1.2. Wysłuchanie pracownika i poinformowanie o nałożeniu kary
8.1.3. Postępowanie odwoławcze
8.1.4. Zatarcie kary
8.2. Odpowiedzialność materialna
8.2.1. Wina
8.2.2. Szkoda
8.2.3. Wyłączenie odpowiedzialności, odpowiedzialność kilku pracowników
8.2.4. Roszczenie regresowe

9. Odpowiedzialność zawodowa
9.1. Uwagi ogólne
9.2. Ustawa o zawodzie psychologa i samorządzie zawodowym psychologów
9.2.1. Obecnie obowiązująca ustawa z 8.6.2001 r.
9.2.2. Prace nad nową ustawą o zawodzie psychologa
9.3. Zawód psychoterapeuty
9.3.1. Polska Rada Psychoterapii
9.3.2. Projekt ustawy dotyczący wykonywania zawodu psychoterapeuty
9.4. Kodeksy etyki dotyczące wykonywania zawodów psychologa i psychoterapeuty
9.4.1. Uwagi ogólne
9.4.2. Zasady zawarte w kodeksach etyki
9.4.3. Ubezpieczenie od odpowiedzialności cywilnej
9.4.4. Wybrane przypadki naruszenia etyki
9.4.5. Podsumowanie
9.5. Odpowiedzialność lekarza psychiatry i lekarza seksuologa
9.5.1. Strony postępowania
9.5.2. Kary
9.5.3. Rzecznik odpowiedzialności zawodowej
9.5.4. Okręgowy sąd lekarski oraz Naczelny Sąd Lekarski
9.5.5. Postępowanie przed sądem lekarskim
9.5.6. Postępowanie mediacyjne
9.5.7. Terminy przedawnień
9.5.8. Zatarcie skazania
9.5.9. Wnioski odnośnie do odpowiedzialności zawodowej lekarzy
9.6. Kodeks etyczny seksuologa
9.6.1. Wiodące Zasady Etyczne
9.6.2. Sąd Koleżeński PTS
9.6.3. Przypadki naruszenia zasad etyki

10. Odpowiedzialność karna
10.1. Warunki odpowiedzialności karnej
10.1.1. Pojęcie odpowiedzialności karnej
10.1.2. Przestępstwo jako czyn człowieka
10.1.3. Bezprawność czynu
10.1.4. Karalność czynu
10.1.5. Wina
10.1.6. Społeczna szkodliwość czynu
10.1.7. Czas popełnienia przestępstwa, przedawnienie ścigania
10.1.8. Przedawnienie
10.1.9. Miejsce przestępstwa
10.2. Klasyfikacja przestępstw
10.2.1. Ze względu na cechy sprawcy
10.2.2. Ze względu na wagę popełnionego czynu
10.2.3. Ze względu na znamię skutku
10.2.4. Ze względu na typ
10.2.5. Ze względu na tryb ścigania
10.3. Elementy przestępstwa
10.3.1. Podmiot przestępstwa
10.3.2. Strona podmiotowa
10.3.4. Strona przedmiotowa
10.3.5. Przedmiot przestępstwa
10.4. Formy popełnienia przestępstwa
10.4.1. Stadialne formy popełnienia przestępstwa
10.4.2. Zjawiskowe formy popełnienia przestępstwa
10.5. Okoliczności wyłączające bezprawność czynu
10.5.1. Obrona konieczna
10.5.2. Stan wyższej konieczności w postaci wyłączającej bezprawność
10.5.3. Eksperyment naukowy
10.5.4. Czynności lecznicze
10.6. Okoliczności wyłączające winę
10.6.1. Nieletniość
10.6.2. Niepoczytalność i poczytalność ograniczona
10.6.3. Stan wyższej konieczności w postaci wyłączającej winę; kolizja obowiązków
10.7. Kary i środki karne
10.7.1. Kary
10.7.2. Środki karne
10.7.3. Zakaz zajmowania określonego stanowiska, wykonywania określonego zawodu lub prowadzenia określonej działalności gospodarczej; zakaz prowadzenia działalności związanej z wychowaniem, leczeniem, edukacją małoletnich lub z opieką nad nimi
10.8. Środki zabezpieczające
10.9. Wybrane przestępstwa przeciwko życiu i zdrowiu
10.9.1. Nakłanianie do samobójstwa – art. 151 KK
10.9.2. Nieumyślne spowodowanie śmierci – art. 155 KK
10.9.3. Spowodowanie ciężkiego uszczerbku na zdrowiu – art. 156 KK
10.9.4. Spowodowanie średniego i lekkiego uszczerbku na zdrowiu – art. 157 KK
10.9.5. Narażenie człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu – art. 160 KK
10.9.6. Nieudzielenie pomocy – art. 162 KK
10.10. Wybrane przestępstwa przeciwko wolności
10.10.1. Pozbawienie człowieka wolności – art. 189 KK
10.10.2. Zmuszanie do określonego zachowania – art. 191 KK
10.10.3. Utrwalanie wizerunku nagiej osoby – art. 191a KK
10.10.4. Wykonanie zabiegu leczniczego bez zgody pacjenta – art. 192 KK
10.11. Wybrane przestępstwa przeciwko wolności seksualnej i obyczajności
10.11.1. Zgwałcenie – art. 197 KK
10.11.2. Wykorzystanie osoby bezradnej – art. 198 KK
10.11.3. Nadużycie zależności lub wykorzystanie krytycznego położenia – art. 199 KK
10.12. Znęcanie się (art. 207 KK) jako przestępstwo przeciwko rodzinie i opiece
10.13. Prawny i społeczny obowiązek zawiadomienia o przestępstwie a obowiązek zachowania tajemnicy zawodowej


Załącznik

Brak samorządu psychologów

Od 2006 r. każdego psychologa wykonującego swój zawód obowiązuje ustawa z 8.6.2001 r. o zawodzie psychologa i samorządzie zawodowym psychologów (Dz.U. Nr 71, poz. 763 ze zm.). Ustawa przewiduje utworzenie samorządu psychologów na szczeblu krajowym (Krajowa Izba Psychologów) i Regionalnych Izb Psychologów oraz komisje dyscyplinarne. Samorząd miał m.in. wydawać prawo wykonywania zawodu, określać zasady i program przeszkolenia oraz dbać o etyczne wykonywanie zawodu. Ustawa reguluje również kwestie odpowiedzialności dyscyplinarnej za złamanie zasad etycznych. Jednakże do dziś ustawa nie jest wykonywana i w pewnym zakresie można jej przepisy uznać za martwe. Organy do dnia dzisiejszego nie powstały (poza Regionalną Izbą Psychologów Województwa Podlaskiego, która działa dość prężnie).

Jednym z powodów, że ustawa nie jest realizowana jest brak aktów wykonawczych do ustawy.
Z przepisów, które obowiązują i każdy psycholog zobligowany jest do ich przestrzegania to: przepisy zawarte w części ogólnej ustawy oraz w rozdziale 3 odnośnie zgody pacjenta, prawa do informacji, tajemnicy zawodowej, prowadzenia prywatnej praktyki, zawarcia kontraktu.

Na problemy związane z brakiem realizacji ustawy wskazywałam w mailach do Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej, Biura Rzecznika Praw Pacjenta oraz Biura Rzecznika Praw Obywatelskich w 2011 r., które również zostały wraz z odpowiedziami tychże organów przedstawione w książce: Agnieszki Fiutak, Jacka Dąbrowskiego, „Udzielanie pomocy terapeutycznej. Aspekty prawne” wydanej przez Wydawnictwo Difin w 2012 r.

W 2012 r. również Polskie Towarzystwo Psychologiczne i Regionalna Izba Psychologów Województwa Podlaskiego wystąpiły do Rzecznika Praw Pacjenta i Rzecznika Praw Obywatelskich z wnioskiem o podjęcie interwencji w kwestii uregulowania prawnego samorządu psychologów.

Przeczytaj:
1. Wystąpienie Rzecznika Praw Pacjenta do Ministra Pracy i Polityki Społecznej w sprawie podjęcia inicjatywy ustawodawczej odnośnie powołania samorządu zawodowego psychologów, z dnia 12 marca 2012 r. [RzPP-ZZP-4110-1-2/KAS/12].
2. Pismo kol. Pawła Kołakowskiego, w-ce Przewodniczącego Regionalnej Izby Psychologów Województwa Podlaskiego do Rzecznika Praw Obywatelskich w sprawie koniecznych regulacji prawnych dla zawodu psychologa w Polsce.
3. Kolega Paweł Kołakowski prezentuje list otwarty w sprawie prawnej sytuacji wykonywania zawodu psychologa w Polsce.
4. Odpowiedź Rzecznika Praw Obywatelskich na pismo w sprawie prawnej sytuacji wykonywania zawodu psychologa w Polsce.

Wyżywienie pacjentów w SOR-ach

W związku z artykułami prasowymi odnośnie braku zapewnienia wyżywienia pacjentom w czasie wielogodzinnego pobytu w szpitalnym oddziale ratunkowym, głos zabrała Rzecznik Praw Pacjentów, która wystąpiła z prośbą o wyjaśnienia do Ministra Zdrowia.

Jak wynika z odpowiedzi udzielonej przez Ministerstwo „świadczeniodawca udzielający świadczeń w szpitalnym oddziale ratunkowym zobowiązany jest w ramach udzielanego świadczenia zapewnić pacjentom wyżywienie oraz napoje”.

Ustawa z 27.8.2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 ze zm.), która stwierdza w art. 5 pkt 34, że świadczenie opieki zdrowotnej obejmuje swym zakresem świadczenie zdrowotne, świadczenie zdrowotne rzeczowe i świadczenie towarzyszące. Natomiast pod pojęciem świadczenie towarzyszące ustawodawca zawarł, że jest to zakwaterowanie i wyżywienie w zakładzie opieki zdrowotnej całodobowej lub całodziennej oraz usługi transportu sanitarnego (art. 5 pkt 38 tejże ustawy).
Z kolei ustawa z 15.4.2011 r. o działalności leczniczej (Dz.U. nr 112, poz. 654 ze zm.) w art. 8 podaje rodzaje działalności leczniczej, którymi są m.in. stacjonarne i całodobowe świadczenia zdrowotne zarówno szpitalne jak i inne niż szpitalne.

W art. 9 ust. 1 tejże ustawy czytamy, że „Stacjonarne i całodobowe świadczenia zdrowotne inne niż szpitalne mogą polegać na: 1) udzielaniu całodobowych świadczeń zdrowotnych, które obejmują swoim zakresem pielęgnację i rehabilitację pacjentów niewymagających hospitalizacji, oraz zapewnianiu im produktów leczniczych i wyrobów medycznych, pomieszczeń i wyżywienia odpowiednich do stanu zdrowia, a także prowadzeniu edukacji zdrowotnej dla pacjentów i członków ich rodzin oraz przygotowaniu tych osób do samoopieki i samopielęgnacji w warunkach domowych;
2) udzielaniu całodobowych świadczeń zdrowotnych, które obejmują swoim zakresem pielęgnację, opiekę i rehabilitację pacjentów niewymagających hospitalizacji, oraz zapewnianiu im produktów leczniczych potrzebnych do kontynuacji leczenia, pomieszczeń i wyżywienia odpowiednich do stanu zdrowia, a także prowadzeniu edukacji zdrowotnej dla pacjentów i członków ich rodzin oraz przygotowaniu tych osób do samoopieki i samopielęgnacji w warunkach domowych”.

Zgodnie z przytoczonymi przepisami świadczenia udzielane w SORach należą do świadczeń stacjonarnych i całodobowych a wyżywienie wchodzi w zakres udzielanych świadczeń opieki zdrowotnej udzielanej przez podmioty działalności leczniczej.

Chusta w jamie brzusznej pacjentki

Przed Sądem Rejonowym w Kielcach ruszył proces lekarza i instrumentariuszki szpitala położniczego, którym postawiono zarzut nieumyślnego narażenia życia pacjentki.

W lipcu 2007 r. w szpitalu wykonano cesarskie cięcie. Pacjentka przez wiele miesięcy po zabiegu skarżyła się na złe samopoczucie, biegunki, również znacznie w tym czasie schudła. W kwietniu 2008 r. w innym szpitalu przeszła operację w trakcie, której usunięto z jelita zwinięta chustę chirurgiczną z oznaczeniami z pierwszego szpitala gdzie miała wykonany zabieg cesarskiego cięcia.

Sprawa była już umarzana po tym jak opinia biegłych z Zakładu Medycyny Sądowej w Łodzi wykazała, że „z medycznego punktu widzenia niemożliwe jest przedostanie się chusty z jamy brzusznej do jelita”. Biegli sugerowali, że pacjentka połknęła chustę. Pokrzywdzona zaskarżyła postanowienie o umorzeniu a sąd przychylił się do jej stanowiska i sprawa trafiła ponownie do prokuratury. Inną opinię wydali biegli z Akademii Medycznej we Wrocławiu.

Lekarzowi – operatorowi oraz instrumentariuszce postawiono zarzut nieumyślnego narażenia pacjentki na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu poprzez niedochowanie staranności w zakresie kontroli liczby chust chirurgicznych i pozostawienie chusty w jamie otrzewnowej pacjentki.


Spraw z podobnego zakresu w Polsce z roku na rok przybywa.


Z danych podanych przez Instytut Zdrowia Publicznego Uniwersytetu Jagiellońskiego wynika, że co roku w Polsce z powodu błędów w sztuce medycznej umiera od 7.5 do 23 tys. pacjentów, a ok. 370 tys. zostaje trwale okaleczonych. Natomiast łączna kwota odszkodowań i zadośćuczynień prawomocnie zasądzonych dla poszkodowanych w Polsce we wszystkich instancjach w 2009 r. wynosiła ok. 40 mln zł (dane uzyskane na podstawie statystyk Ministerstwa Sprawiedliwości w marcu 2010 r.).


O całej sprawie pisali m.in: Gazeta Wyborcza oraz TVN24

Pacjent może zarejestrować się do lekarza również przez telefon

Podmioty lecznicze są zobligowane do zapisywania pacjentów na wizyty również przez telefon oraz rejestracja nie może odbywać się z ograniczeniem do specjalnie wyznaczonych dni w tygodniu czy godzin. Jak podaje biuro Rzecznika Praw Pacjenta coraz częściej do biura wpływają skargi od pacjentów na ograniczenia związane z zarejestrowaniem wizyty do lekarza. Pacjent zmuszony jest przez placówkę medyczną do osobistego przychodzenia do placówki, aby się zarejestrować.

Zgodnie z brzmieniem § 13 załącznika do rozporządzenia Ministra Zdrowia z 6.5.2008 r. w sprawie ogólnych warunków umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej (Dz.U Nr 81, poz. 484) „1. Świadczeniodawca zapewnia rejestrację świadczeniobiorców na podstawie zgłoszenia, w szczególności: osobistego, telefonicznego lub za pośrednictwem osoby trzeciej.
2. W przypadku porodu przyjęcie następuje niezwłocznie.
3. Świadczenia powinny być udzielane przez świadczeniodawcę w możliwie najkrótszym terminie.
4. Świadczeniodawca jest zobowiązany do przyjęcia świadczeniobiorcy w ustalonym terminie. W razie wystąpienia okoliczności, których nie można było przewidzieć w chwili ustalania terminu udzielenia świadczenia, a które uniemożliwiają zachowanie ustalonego terminu, Świadczeniodawca w każdy dostępny sposób informuje świadczeniobiorcę o zmianie terminu.
5. Świadczeniodawca prowadzi listy oczekujących na udzielenie świadczenia, zgodnie z ustawą i przepisami wydanymi na jej podstawie”.

Placówka medyczna dysponująca odpowiednim oprogramowaniem ma prawo zapisywać pacjentów na wizyty drogą elektroniczną przez Internet.

Rodzice przeciwko szkolnym psychologom pomagającym uczniom z problemami

Prasa coraz częściej donosi o przypadkach agresji czy próbach samobójczych wśród uczniów. Od 1.2.2011 r. publiczne przedszkola, szkoły i inne palcówki mogą udzielać i organizować uczniom uczęszczającym do ich placówek, ich rodzicom oraz nauczycielom pomoc psychologiczno-pedagogiczną. Zgodnie z § 2 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z 17.11.2010 r. w sprawie zasad udzielania i organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach (Dz.U. Nr 228, poz. 1487) pomoc taką mogą uzyskać uczniowie, którzy mają problemy związane m.in. z niedostosowaniem społecznym, z trudnościami w nauce, z zaburzeniami komunikacji językowej, związane z sytuacjami kryzysowymi lub traumatycznymi. Pomoc jest bezpłatna. Okazuje się jednak, że część rodziców niechętnie korzystają z takiej formy pomocy dla swoich dzieci. Dla wielu z nich agresywne zachowanie syna czy córki, czy próba samobójcza, jaką dziecko podejmuje to za mało aby udać się po pomoc do specjalisty. Wynikać to może z braku zrozumienia i zaakceptowania, że ich dziecko ma problemy i powinno skorzystać z pomocy psychologa czy logopedy. Czasami również powodem niewyrażenia zgody na pomoc terapeutyczną jest lęk, że dokumentacja stwierdzająca problemy w ich rodzinie, u ich dziecka dostanie się w niepowołane ręce i zostanie upubliczniona. Powstaje pytanie czy w ten sposób rzeczywiście pomagają swoim dzieciom w trudnych sytuacjach, czy za kilka lat nie okaże się, że dziecko ma jeszcze większe problemu albo dojdzie do tragedii.

Szkoły w pewnych sytuacjach mogą powiadomić sąd opiekuńczy, ze dziecko potrzebuje pomocy a rodzice jej niezapewnianą. Zgodnie z brzmieniem art. 109 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego „Jeżeli dobro dziecka jest zagrożone, sąd opiekuńczy wyda odpowiednie zarządzenia”.


Sąd może:


1) zobowiązać rodziców oraz małoletniego do określonego postępowania, w szczególności do pracy z asystentem rodziny, realizowania planu pracy z rodziną, skierować małoletniego do placówki wsparcia dziennego, określonych w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej lub skierować rodziców do placówki albo specjalisty zajmujących się terapią rodzinną, poradnictwem lub świadczących rodzinie inną stosowną pomoc z jednoczesnym wskazaniem sposobu kontroli wykonania wydanych zarządzeń,


2) określić, jakie czynności nie mogą być przez rodziców dokonywane bez zezwolenia sądu, albo poddać rodziców innym ograniczeniom, jakim podlega opiekun,


3) poddać wykonywanie władzy rodzicielskiej stałemu nadzorowi kuratora sądowego,


4) skierować małoletniego do organizacji lub instytucji powołanej do przygotowania zawodowego albo do innej placówki sprawującej częściową pieczę nad dziećmi,


5) zarządzić umieszczenie małoletniego w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka albo w instytucjonalnej pieczy zastępczej albo powierzyć tymczasowo pełnienie funkcji rodziny zastępczej małżonkom lub osobie, niespełniającym warunków dotyczących rodzin zastępczych, w zakresie niezbędnych szkoleń, określonych w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.


W ostateczności sąd może nawet pozbawić rodziców władzy rodzicielskiej w sytuacji gdy nie może ona być wykonywana z powodu trwałej przeszkody albo jeżeli rodzice nadużywają władzy rodzicielskiej lub w sposób rażący zaniedbują swe obowiązku względem dziecka (art. 111 k.r.o.).


Rodzicom przyszłym i obecnym oraz opiekunom polecam film: Sala samobójców. Lepiej pomóc dziecku wcześniej niż przyczynić się do tragedii w późniejszym czasie.

Prawo w medycynie

W 2010 ukazała się moja pierwsza książka z zakresu prawa w medycynie. Do dziś doczekała się 2 wydania.

Podręcznik „Prawo w medycynie” zawiera omówienie regulacji prawnych obowiązujących w polskich przepisach w odniesieniu do wykonywania zawodów medycznych. W opracowaniu zawarto m.in.:
• pojęcie i źródła prawa medycznego,
• formy wykonywania zawodów medycznych,
• prawa i obowiązki pracowników służby zdrowia,
• zgodę pacjenta na wykonywanie zabiegów,
• klasyfikację błędów medycznych,
• odpowiedzialność cywilną, pracowniczą, zawodową i karną pracowników służby zdrowia,
• zmiany w prawie.

Książka wzbogacona została o orzecznictwo sądów z zakresu prawa medycznego oraz liczne przykłady ilustrujące przedstawiany stan prawny.

Moim celem było stworzenie takiego podręcznika, który zbierze w jednej pozycji najważniejsze kwestie związane z wykonywaniem zawodów medycznych, które wchodzą w zakres Lekarskiego Egzaminu Państwowego czy końcowego egzaminu studiów podyplomowych z prawa medycznego.
Prawo w medycynie, Wydawnictwo C.H. Beck,  Wydanie 2, Warszawa 2011

Spis treści

Wstęp
Wykaz skrótów

Część pierwsza. Wiadomości ogólne

Rozdział 1. Pojęcie i źródła prawa medycznego
§ 1. Pojęcie prawa medycznego
§ 2. Akty prawne dotyczące prawa medycznego

Rozdział 2. Wykonywanie zawodu medycznego
§ 3. Pojęcie zawodu
§ 4. Zawód lekarza i lekarza dentysty
§ 5. Zawód pielęgniarki i położnej
§ 6. Ratownik medyczny i ratownik
§ 7. Zawód diagnosty laboratoryjnego
§ 8. Zawód felczera

Rozdział 3. Formy wykonywania zawodu
§ 9. Uwagi ogólne
§ 10. Umowa o pracę
§ 11. Umowa cywilnoprawna
§ 12. Indywidualna praktyka, indywidualna specjalistyczna praktyka
I. Praktyka bez gabinetu
II. Praktyka pracownicza
§ 13. Grupowa praktyka
I. Spółka cywilna
II. Spółka jawna
III. Spółka partnerska
IV. Inne formy działalności podmiotów wykonujących działalność leczniczą
1. Spółka akcyjna
2. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością

Rozdział 4. Podstawowe obowiązki pracownika medycznego wynikające z wykonywania zawodu
§ 14. Obowiązek udzielania pomocy
§ 15. Informowanie pacjenta o stanie zdrowia
§ 16. Prowadzenie i udostępnianie pacjentowi dokumentacji medycznej
§ 17. Obowiązek zachowania tajemnicy
§ 18. Poszanowanie intymności i godności osobistej pacjenta
§ 19. Zakaz sprzedaży środków medycznych
§ 20. Obowiązek ubezpieczenia
§ 21. Obowiązek wykonywania zleceń lekarskich
§ 22. Regulaminy porządkowe szpitali

Rozdział 5. Prawa personelu medycznego
§ 23. Odstąpienie od leczenia
§ 24. Uzyskanie pełnej informacji o celowości wykonania zleceń lekarskich
§ 25. Odmowa wykonania zlecenia lekarskiego
§ 26. Ordynowanie produktów leczniczych i wyrobów medycznych
§ 27. Lekarz i pielęgniarka jako funkcjonariusze publiczni

Rozdział 6. Zgoda pacjenta
§ 28. Uwagi ogólne
§ 29. Podstawowe pojęcia
§ 30. Charakterystyka instytucji zgody pacjenta
I. Definicja zgody
II. Przedmiot zgody
III. Rodzaje zgody i podmioty uprawnione do jej wyrażenia
1. Zgoda pacjenta (właściwa)
2. Zgoda zastępcza (substytucyjna)
2.1. Zgoda przedstawiciela ustawowego
2.2. Zgoda sądu opiekuńczego
3. Zgoda kumulatywna
IV. Ważność zgody
V. Forma zgody

Rozdział 7. Definicja i klasyfikacja błędów medycznych
§ 31. Uwagi ogólne
§ 32. Klasyfikacja błędów
I. Błąd diagnostyczny
II. Błąd terapeutyczny
III. Błąd techniczny
IV. Błąd organizacyjny

Część druga. Odpowiedzialność pracowników służby zdrowia

Rozdział 8. Rozwój odpowiedzialności lekarza za błąd w sztuce

Rozdział 9. Pojęcie i rodzaje odpowiedzialności
§ 33. Uwagi ogólne
§ 34. Rodzaje odpowiedzialności

Rozdział 10. Odpowiedzialność cywilna
§ 35. Uwagi ogólne
§ 36. Odpowiedzialność kontraktowa (ex contractu)
§ 37. Odpowiedzialność deliktowa (ex delicto)
§ 38. Zbieg odpowiedzialności
§ 39. Charakter odpowiedzialności
§ 40. Przesłanki odpowiedzialności
I. Szkoda
II. Wina
III. Związek przyczynowy
IV. Ciężar dowodu
§ 41. Rodzaje odpowiedzialności w zależności od łączącego stosunku pracownika medycznego z pacjentem
I. Umowa o pracę
II. Kontrakt
III. Praktyka prywatna
IV. Grupowa praktyka
V. Nagłe przypadki
VI. Podmioty zobowiązane do naprawienia szkody
§ 42. Wynagrodzenie szkody
I. Zapłata odpowiedniej sumy pieniężnej lub przywrócenie stanu sprzed powstania szkody
II. Jednorazowy zwrot kosztów
III. Renta
IV. Jednorazowe świadczenie pieniężne tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę
V. Zadośćuczynienie pieniężne za naruszenie dobra osobistego
§ 43. Terminy przedawnień
§ 44. Wybrane przypadki odpowiedzialności cywilnej
I. Działanie bez zgody
II. Nieinformowanie pacjenta o skutkach i ryzyku zabiegu
III. Odmowa udzielenia świadczenia
IV. Niezachowanie tajemnicy
V. Odpowiedzialność za szkody wyrządzone pacjentom w związku z użyciem niesprawnego sprzętu medycznegoVI. Odpowiedzialność za wyrządzenie szkody nasciturusowi (dziecku poczętemu)
VII. Odpowiedzialność za błąd w sztuce
VIII. Podsumowanie odpowiedzialności cywilnej

Rozdział 11. Odpowiedzialność pracownicza
§ 45. Odpowiedzialność porządkowa
§ 46. Odpowiedzialność materialna

Rozdział 12. Odpowiedzialność zawodowa
§ 47. Odpowiedzialność zawodowa lekarza i lekarza dentysty
I. Strony postępowania
II. Kary
III. Rzecznik odpowiedzialności zawodowej
IV. Okręgowy sąd lekarski oraz Naczelny Sąd Lekarski
V. Postępowanie przed sądem lekarskim
VI. Postępowanie mediacyjne
VII. Terminy przedawnień
VIII. Zatarcie skazania
IX. Wnioski odnośnie do odpowiedzialności zawodowej lekarzy
§ 48. Odpowiedzialność zawodowa pielęgniarki, położnej
I. Kary
II. Rzecznik odpowiedzialności zawodowej
III. Okręgowy sąd pielęgniarek i położnych oraz Naczelny Sąd Pielęgniarek i Położnych
IV. Postępowanie przed sądem pielęgniarskim
V. Przedawnienie
VI. Zatarcie
VII. Roszczenie odszkodowawcze
§ 49. Odpowiedzialność dyscyplinarna diagnosty laboratoryjnego
I. Sąd dyscyplinarny, Wyższy Sąd Dyscyplinarny, sąd polubowny, Rzecznik Dyscyplinarny
II. Postępowanie w przedmiocie odpowiedzialności dyscyplinarnej
III. Kary dyscyplinarne
IV. Przedawnienie
V. Zatarcie ukarania

Rozdział 13. Odpowiedzialność karna
§ 52. Podstawy odpowiedzialności karnej
I. Popełnienie czynu zabronionego
II. Elementy przestępstwa
§ 53. Rodzaje przestępstw
I. Narażenie na niebezpieczeństwo
II. Nieudzielenie pomocy
III. Nieumyślne spowodowanie śmierci
IV. Spowodowanie ciężkiego uszczerbku na zdrowiu
§ 54. Okresy przedawnień i zatarcie skazania . 187
I. Przedawnienie karalności
II. Przedawnienie wykonania kary
III. Zatarcie skazania
§ 55. Zaniechanie udzielenia świadczenia zdrowotnego a odpowiedzialność karna
§ 56. Niepowodzenie w leczeniu a odpowiedzialność karna pracownika medycznego
§ 57. Odpowiedzialność karna związana z nieterapeutycznymi czynnościami lekarskimi
I. Eksperyment
II. TransplantacjeIII. Przerwanie ciąży
IV. Klonowanie
V. Zabiegi kosmetyczne
§ 58. Zgoda pacjenta a odpowiedzialność karna lekarza
I. Wprowadzenie do instytucji zgody
II. Zakres informacji udzielanej pacjentowi jako przesłanka udzielenia zgody
III. Charakterystyka przestępstwa z art. 192 KK
IV. Przekroczenie zakresu zgody
V. Zgoda pro futuro
§ 59. Eutanazja i pomoc w samobójstwie
§ 60. Odpowiedzialność za ujawnienie tajemnicy zawodowej
§ 61. Odpowiedzialność za fałsz intelektualny

Część trzecia. Zmiany w prawie

Rozdział 14. Ustawa o działalności leczniczej

Rozdział 15. Ustawa o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych

Rozdział 16. Ustawa o systemie informacji w ochronie zdrowia

Rozdział 17. Nowelizacja ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta

Rozdział 18. Nowelizacja ustawy o zawodzie lekarza i lekarza dentysty

Rozdział 19. Projekt ustawy o niektórych zawodach medycznych

Rozdział 20. Projekt ustawy o zawodach pielęgniarki i położnej

Rozdział 21. Projekt ustawy o samorządzie pielęgniarek i położnych

Indeks rzeczowy